Dobro došli na CREDENZA online!

Kako je luster stigao u naš dom

Luster 22 Main

Kako bi dobili odgovor na ovo pitanje, moramo se vratiti nekoliko vekova u nazad i prisetiti se kako je sve počelo.

Čovek je oduvek želeo pobediti mrak, kako bi produžio sebi dan i odagnao opasnosti koje vrebaju noću. Želja i potreba ga je nagnala da pronađe način kako to da uradi na što trajniji, efikasniji a kasnije i vizuelno privlačniji način.

U daljem tekstu ćemo se osvrnuti na početke i razvoj raznih stilova lustera kroz istoriju, kao esencijalnog predmeta našeg kućnog enterijera.

Nastanak i stilove možemo podeliti u osnovne epohe, po kojima se njihova specifičnost razlikuje:

  • Praistorija i rane civilizacije
  • Srednji vek i Renesansa
  • Rano moderno doba – Baroque
  • Rococo i Neoklasika
  • Industrijska revolucija
  • Tehnološki napredak – sijalica
  • Postmodernizam – luster u našem domu

Praistorija i rane civilizacije

Praistorijskom čoveku su trebale hiljade godina kako bi od pronalaska vatre našao način da održi vatru na jednostavniji način. Tako je 17.000 g.p.n.e. klešući kamen napravio udubljenje u koje je stavio životinjsku mast i koren biljke kao žižak i zapalio prvu lampu u svojim pećinama.

Nakon tog revolucionarnog otkrića, istorija se ubrzava, kao što to obično i biva, te počinju nastajati varijacije kamene lampe, gde je najnoviji sačuvani primerak tkz. Lasko lampa u Nacionalnom Praistorijskom Muzeju u Francuskoj. On se sastoji od udubljenja za životinjsku mast i dela izrađenog za prihvatanje u obliku ručke.

Stari Egipćani su prvi otkrili uljane lampe i počinju ih masovno proizvoditi 3000.g.p.n.e. One su bile pravljene od kamena i gline, sa posebnim ulegnućima koja su omogućavala ulivanje ulja dok su se u Antičkoj Grčkoj one usavršile početkom proizvodnje keramike i grnčarije 500. g.p.n.e. Grčke lampe su bile zatvorenog tipa i imale su otvore za ulivanje ulja kao i otvore za postavljanje žiška.

Lasko lampa – Nacionalni Praistorijski muzej, Francuska

Egipatska uljana lampa – Metropoliten Muzej Umetnosti

Obe vrste lampi su pored upotrebe u domaćinstvima, najviše korištene u religijskim ritualima i ceremonijama, osvetljavajući statue božanstava, simbolišući večiti život i zahvalnost uzvišenim bićima.

Uljane lampe su služile vekovima u svakodnevnom životu, ali i kao konstatni podsetnik na čovekovu povezanost sa bogom.

Preteče prvim lusterima su nastali u 6.v.n.e. u Vizantijskom carstvu, koji su iako koristeći u velikome usavršene uljane lampe (fun fact: Aladinova lampe), prvi napravili metalni polikandelon ili nosač kandila.

Luster 3A Blog

Polikandelon 7.vek, Vizantija – Britanski Muze

Srednji vek i renesansa

Nakon nastanka polikandelona, metal i legure metala počinju se sve više koristiti u izradi lustera. Od 11. do 15.v.n.e., na teritoriji današnje Belgije (grad Dinant) su se nalazile najpoznatije radionice za izradu predmeta od mesinga.

Za ukrašavanje lustera iz toga vremena najviše su se koristili religijski i gotski simboli kao i lišće ili girlandi.

Iz istog perioda potiču i poznati Holandski lusteri, rađeni takođe od mesinga, sa osnovom od mesingane kugle, koja je činila ovaj dizajn prepoznatljivim i zadržala se i do današnjih dana. Tako na tržištu danas možete naći razne reprodukcije ovih rustikalnih primeraka iz srednjeg veka.

Britanci preuzimaju ovaj dizajn od Holanđana u 17.v.n.e., savladavši njegovu izradu, a kasnije dodajući i kristal. Tako nastaju nama možda najpoznatiji lusteri ranijeg modernog doba, korišteni u crkvama i balskim dvoranama, čije primerke i danas možete videti u velelepnim palatama i dvorovima.

Ovaj prepoznatljiv stil lustera od mesinga i kristala je karakterističan za 18.v.n.e. i 19.v.n.e., što ćemo u daljem tekstu i detaljnije opisati.

Luster 5 Blog

Holandski luster – 16.v.n.e.

Rano moderno doba – baroque

Pošto se u Francuskoj staklo nije proizvodilo do kraja 19.veka, Francuzi su izradu staklenih ornamenata i predmeta zamenili kristalom. Posledično, to dovodi do nastanka Kristalnog lustera sa visećim ornamentima.

Iako je ovaj stil lustera vezan za Francusku, brzo se proširio celom Evropom simbolišući bogatstvo i grandioznost svojih vlasnika, pripadnika tadašnje aristokratije i vladajućih monarhija. Nastajući iz međusobne kolaboracije i uticaja umetnika i proizvođača u Italiji i Francuskoj, razvija se Barokni stil kristalnih lustera, čije najgrandioznije primerke možete videti u Dvorcu Versaille u Francuskoj.

Karakterističan bogat oblik od jednog ili više buketa kristala sa bakarnom ili mesinganom osnovom, sa detaljima lišća i cvetova, krasi mnoge palate širom Evrope.   

Lusteri 26 Blog

Versailles Dvorac – Galerija Ogledala

Izrada kristalnih ornamenata u Francuskoj se prirodno nastavlja na Italijansku renesansnu izradu Murano stakla i lustera od istog. Murano lusteri su prepoznatljivi po ručno pravljenim raznobojnim oblicima, sastavljenim iz više stotina delova.

Jedan od vrhunskih Venecijanskih majstora Giuseppe Briati,  ostao je zabeležen po ikoničnom dizajnu staklenih cvetnih lustera, sastavljenih od nekoliko hiljada ručno pravljenih delova. Radio je za poznatu rezidenciju porodice Rezzonico, po kojoj ovaj stil ostaje zabeležen kao najuticajniji sa ovog Venecijanskog ostrva.

Lusteri 28 Blog
Lusteri 29 Blog

Početkom 18.veka u Francuskoj, za vreme vladavine Luja XV razvija se pokret Rococo, kao odgovor na ekstravagantni uticaj Baroka, i kao takav ga zamenjuje kako u modi i arhitekturi, tako i u dizajnu enterijera.

Tipični lusteri ovog stila karakteriše bronzana ili bakarna izrada oblih linija, sa detaljima girlanda, cveća i anđela.

Francuski dizajner Juste Meissonier je imao važnu ulogu u popularizaciji Rococo stila, zbog afiniteta tadašnjeg vladara Luja XV, koji ga je postavio na mesto glavnog dizajnera i zlatara kraljevskog dvora.

Početkom Francuske revolucije i pada monarhije Burbon, dolazi na vlast Napoleon, sa kojim i značajne promene u dizajnu, prvo u Francuskoj, a zajedno sa nastankom Neoklasicizma u Italiji i čitavoj Evropi.

Neoklasični stil kojim će se proizvoditi predmeti i dekorisati enterijeri u veku koji dolazi, ostavlja tragove i danas vidljive u arhitekturi i umetnosti širom Evrope i sveta.

Iako dekadentni Barok i Rococo ostaju traženi, Neoklasičan svedeni stil počinje da preovladava, što nam donosi i novi dizajn lustera iz ovog perioda.

Karakterističan izgled lustera neoklasičnog stila su jednostavnije linije, klasičan oblik sa detaljima mitskih bića, u velikome inspirisani Grčkom i Rimskom estetikom. Ovaj stil se zadržao i u 19. i 20. veku i stvorio razne varijacije u industriji dekorativnih predmeta, a pogotovu u arhitekturi toga vremena.                     

Luster 9 Blog

Neoklasika, kristalni luster – Francuska, 19. vek

Rococo, bronzani luster – Luj XV, 19.vek

Prepoznatljiv neoklasični period se javlja početkom 19. veka i Napoleonovom vladavinom, kada se formira tkz. Carski stil. On je karakterističan po detaljima evropskih imperija, znakovima monarhija i simbolima životinja i biljaka.

Carski neoklasični stil se javljao u svim većim imperijama Evrope i formirao specifičnosti za svaku oblast. Tako su jedni od najraskošnijih lustera toga perioda bili u Carskoj Rusiji, za vreme vladavine Katarine II. Zbog njene fasciniranosti Francuskom umetnošću i arhitekturom, mnogi umetnici, arhitekte i zanatlije su preseljeni iz Francuske kako bi implementirali dizajn zapadne Evrope na istok.

Ruski neoklasicizam – Rusija, 19. vek

Industrijska revolucija

Industrijska revolucija, koja traje do sredine 19. veka, donosi mnogobrojne promene u našoj istoriji, pa tako i u izradi dekorativnih predmeta i arhitekturi.

Masovna proizvodnja i približavanje srednje klase aristokratskom načinu života postaje prioritet svetske populacije, što dovodi i do prilagođavanja proizvodnje dekorativnih predmeta i rasvete za običnog čoveka.

Srednja radnička klasa počinje kupovati i ukrašavati svoj dom predmetima koji su podsećali ili bili pravljeni kako bi tada ukrašavali velelepne palate i dvorove, želeći tračak luksuza u svojim kućama i prostorima.

Dizajneri prihvataju ove izazove i počinju praviti lustere sa detaljima iz raznih stilova prethodnih perioda. Vintage počinje bivati moderan i stvarati brojne varijacije na Evropskom tržištu.

Uvođenjem gasne tehnologije u rasvetne uređaje, dovodi do nastanka novog oblika i dizajna lustera. Gas je, za razliku od sveće ili ulja, proizvodio intenzivnije osvetljenje u prostoru, što je navelo dizajnere da osmisle način kako bi to svetlo prigušili.

Tako nastaju prepoznatljive staklene kugle na izvorima gasa, kombinovane u razne stilove, a najčešće detaljima Baroka i Rococo stila.

Lusteri 13 Blog

Strawberry Hill – Viktorijanska gotika, 1860.g.

Američki gasni luster – Nju Jork, 1860.g.

Takođe, u 19. veku Francuska počinje svoju prvu proizvodnju predmeta od stakla, te vrlo brzo počinje primenjivati ovaj zanat i na izradu lustera. To dovodi do oživljenja staklenih lustera, međutim sa novim primesama renesanse, gotskih motiva kao i mitskih bića, biljaka i cveća.

Najpoznatiji francuski dizajner lustera je bio Baccarat, koji stiče svetsku slavu praveći baš ovakve modele.

Dok je Francuska pod uticajem Neoklasicizma razvijala reinkarnacije baroknih i rococo lustera, engleska postaje vodeći proizvođač staklenih i kristalnih lustera 19. veka.

Nakon uvođenja poreza na staklo u Engleskoj, dolazi do zamene ručica i osnova obavijenih punim staklom za komade staklenih kamenčića, formiranih na niske, koji su doveli do stvaranja jednog od najpoznatijeg stila staklenih lustera, Englesko regenstvo. Ovaj stil je prepoznatljiv po kruškastom obliku i vrećastim dnom, koji su spojeni metalnim prstenom na sredini na koji su se stavljale sveće.

Renomirani dizajneri ovih lustera su bili William Parker i William Perry, favorizovani od strane kraljevske porodice,  Princa od Wales-a a kasnije i Princa George-a, koji su bili zaslužni za dekorisanje Carlton rezidencije i balske dvorane kraljevskog dvora. Primerci njihovih radova se i danas nalaze u tim rezidencijama, čuvani kao jedni od najvrednijih iz toga perioda.

U istom periodu nastaje još jedan važan dizajner i proizvođač staklenih lustera u Austriji, Daniel Swarowski. Postaje poznat po pronalasku mašine za precizno sečenje malih komada stakla, koji su primarno bili namenjeni izradi nakita, a svoj prvi luster je napravio tek 1965. godine.  

Tehnološki napredak – sijalica

Otkrićem električne energije, svet se menja nepovratno, kao i dizajn svakog aspekta svakodnevnog života.

Početkom upotrebe sijalice umesto gasa, sveće ili ulja, dizajn lustera dobija jednostavnije linije, razvija nove stilove i donosi nam novi moderan izgled lustera.

Karakteristično za početak 20. veka je da potražnja za starim stilovima i dalje raste, samim tim su se stari lusteri počeli prilagođavati sijalici i dobijati na funkcionalnosti i lepoti.

Početkom 20. veka, u periodu modernizma, razvija se novi stil Art Neuveau, koji obeležava ovaj period. Njegova prepoznatljivost je po raznobojnim komadima zadimljenog stakla i kitnjastim metalnim osnovama, sa detaljima cveća, girlanda i životinjskih simbola.

Najuticajniji dizajner ovog stila je bio Luis Comfort Tiffany. Poznat po okretanju staklenih širmi na dole, jer je to sada sijalica dozvoljavala, kao i dodavanjem vizantijskih i mavarskih detalja na njegove osnove, kao i mozaično raznobojno staklo njegovih svetlosnih tela.

Luster 17 Blog

  Art Nouveau – 1905.g.

Početak 20. veka je obeležio period klasičnog preporoda rasvete pri uvođenju električne energije, što je dovelo do stvaranja još jednog stila, koji je ostao kao najupečatljiviji iz ovog razdoblja, Art Deco. On je karakterisao, kao i ostali stilovi klasičnog preporoda, moderne širme od zatamnjenog i mlečnog stakla jednostavnih i jasnih linija, sa ponekom primesom klasičnih detalja lišća ili grčkih motiva.

 Razlikovao se po kvalitetu izrade stakla i metala, kao i jednostavnim linijama i aerodinamičnim siluetama. Ovaj stil je prvi put doživeo svoje javno prikazivanje na sajmu dekorativnih umetnina u Parizu 1925. godine gde je zvanično i dobio svoj naziv.

Art Deco traje sve do početka postmodernizma, što je druga polovina 20. veka, kada je čovek prvi put sleteo na Mesec i pokrenuo jedan potpuno novi kulturni fenomen minimalizma i eklektičnog osvetljenja. Postmodernizam je pokret nastao iz potrebe definisanja odnosa čoveka sa popularnom kulturom i konzumerizmom.

Češki stakleni luster – Art Deco, 1930.g.

Luster 20 Blog

Nemački metalni luster – Art Deco, 1930.g.

Luster u našem domu

Postmodernizam odbacuje čistoću i jednostavnost modernizma i počinje upotrebu smelih boja, veštačkih materijala i dezena, koristi parodiju i duhovitost prošlosti, a pre svega novonastalu slobodu dizajna.

Uticaji prošlosti kao i novo futurističko doba prouzrokovalo je nastanak raznovrsnog izražaja, gde pravila više nisu važila i kada je postalo sve moguće. Period nam je doneo jedne od najuticajnijih stilskih izraza i dizajnere kao 

Veliki lusteri u obliku svemirskih stanica i letilica, plastične okrugle širme, jedna ili više povezanih da simbolišu nedostižan svemirski prostor, jarke i fluorescentne boje, neonska rasveta, neverovatne kombinacije i oblici karakteristični su za period postmodernističkih lustera. Materijali koji su se najčešće koristili su bili plastika i metal.

Lusteri 22 Blog

Kamenicky Šenov – Sputnik luster, 1960.g.

U drugoj polovini 20. veka se javlja novi kontrakulturalni pokret, inspirisan popularnom kulturom i novim kapitalizmom u svim sferama muzike, mode i umetnosti. Društvene klase se sve teže definišu i stvaraju jedan kompleksan mix.

Binarni model modernizma, dobar ili loš dizajn, bel dizajn ili kič, visoki ili niži kulturalni izraz nestaju nepovratno, a dizajneri, umetnici i arhitekte daju povratnu reakciju na ova zbivanja..

Nastaje Anti-dizajn kao smelo novo otkriće, prepuno kontrasta, vizuelne ekspresije i antikomoditeta u odnosu na modernu funkcionalnost. Pokret je nastao u Italiji i ima svoje predstavnike kao što su Ettore Sottsass , Luigi Massoni i Cesare Casati.

Rasveta ovog perioda je prepoznatljiva po fluorescentnim svetlom, duhovitim motivima i jarkim nesimetričnim oblicima i bojama.

Lusteri 23 Blog

  Cesare Casati – Disco 1980.g.

Lusteri 24 Blog

Ettore Sottsass – Italija, 2000.g

Postmodernizam je period koji traje i danas, menja se i oblikuje, kombinuje sa novim stilovima, ima svoje povrate i vintage komade, ali se negde u umetničkom smislu završava početkom 1990.g.

Iako se dekade teško definišu, poslednjih 40 godina dizajna enterijera, posebno rasvete, donosi nam nove izvore svetlosti, LED sijalica i lustera, gde moramo priznati retro detalji preovladavaju, kako bi se obogatio izraz modernih, hladnih i neinventivnih komada današnjice.

Nadamo se da vam se svidelo ovo putovanje kroz vreme, te da ste prepoznali neke od lustera vaših baka i majki, a dok današnji lusteri ne postanu deo ovih stranica, možete uživati u izboru rasvete iz našeg Online Shop-a.

Komentari

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Akcentna Rasveta Main Blog

Akcentno osvetljenje

Kao što smo već objasnili u prethodnim tekstovima ambijentalnog osvetljenja, akcentno svetlo je treći nivo osvetljavanja prostorije. Služi za isticanje detalja prostorije, naglašavanja određenih atributa ili

Pročitaj više >>

News
Letter

Vesti o novim proizvodima, trendovima i specijalnim popustima direktno u vašem inbox-u!